Les 11

* 4–10 di desèmber

Deuteronomio den e Eskritonan Mas Despues

Sabat Atardi

Lesa pa e siman aki:

2 Reinan 22; Neh. 9:6; Jer. 7:1-7; Salmo 148:4; Jer. 29:13; Mik. 6:1-8; Dan. 9:1-19.

Versíkulo di Memoria:

“Señor a deleitá solamente den bo tatanan, pa stima nan: i El a skohe nan desendientenan despues di nan, boso riba tur pueblo, manera ta awe” (Deuteronomio 10:15, NKJV).

Un di e kosnan fasinante tokante Beibel, spesialmente Tèstamènt Bieu, ta kuantu bia e ta referí òf ta aludí na su mes; es desir, eskritornan posterior den Tèstamènt Bieu ta referí na esnan anterior, usando nan i nan eskritonan pa bisa algu importante.

Salmo 81, por ehèmpel, ta bai bèk na e buki di Eksodo i despues ta sita kasi literalmente for di e introdukshon di e Dies Mandamentunan ora e salmista a skirbi: "Ami ta SEÑOR bo Dios, Kende a saka bo for di tera di Egipto" (Salmo 81:10, NKJV).

Den henter Tèstamènt Bieu, spesialmente e storia di Kreashon, ta referí na Génesis, manera den "Mi a kontemplá tera, i enbèrdat, e tabata sin forma i bashí; i e shelunan, nan no tabatin lus" (Jer. 4:23, NKJV; lesa tambe Gen. 1:2).

I sí, hopi biaha e eskritornan posterior di Tèstamènt Bieu, manera e profetanan, a referí bèk na e buki di Deuteronomio, kua a hunga un ròl asina sentral den e bida di aliansa di Israel primitivo. E siman akí nos lo focus riba e forma kon e buki a ser usá pa eskritornan posterior. Ki partinan di Deuteronomio nan a usa, i ki puntonan nan a trese dilanti ku tin relevansia pa nos awe?

* Studia e lès di e siman aki pa prepará pa Sabat, 11 di desèmber.

Djadumingu

5 di desèmber

E Buki di Lei

Rei Josias di Huda, ku tabatin ocho aña ora el a bira rei, a reina 31 aña (640 P.K.-609 P.K.) promé ku su morto den kampo di bataya. Den e di diesocho aña di su reinado, algu a sosodé ku, a lo ménos pa un tempu, a kambia historia di e pueblo di Dios.

Lesa 2 Reinan 22. Ki lèsnan nos por siña for di e insidente akí?



Eruditonan a konkluí hopi tempu pasá ku e "Buki di Lei" (2 Reinan 22:8, NKJV) tabata Deuteronomio, kua aparentemente tabata pèrdí pa e pueblo pa hopi aña.

"Josias tabata profundamente konmoví ora el a tende e atvertensianan i spièrtamentunan, registrá den e manuskrito antiguo akí, ser lesá pa promé biaha. Nunka promé el a realisá di un forma asina kla e simplesa ku kua Dios a pone dilanti di Israel 'bida i morto, bendishon i maldishon' (Deuteronomio 30:19) ... E buki tabata abundá den garantianan di e disponibilidat di Dios pa salba te den ekstremo esnan ku depositá nan konfiansa totalmente den djE. Manera El a obra den nan liberashon for di sklabitut egipsio, asina E lo a obra poderosamente pa establesé nan den e Tera Primintí i pa pone nan na kabes di e nashonnan di tera.” — Ellen G. White, Prophets and Kings, p. 393.

Den henter e siguiente kapítulo nos por mira kon serio Rei Josias a trata na "warda Su mandamentunan i Su testimonionan i Su statutonan, ku henter su kurason i henter su alma" (2 Reinan 23:3, NKJV; lesa tambe Deut. 4:29, Deut. 6:5, Deut. 10:12, Deut. 11:13). I e reforma akí tabata inkluí un limpiesa i purifikashon di "tur e abominashonnan ku tabata ser mirá den e tera di Huda i na Herusalèm, pa e por a konfirmá e palabranan di lei ku tabata pará skirbí den e buki ku Hilkias, e saserdote, a haña den e kas di SEÑOR" (2 Reinan 23:24, NKJV).

Deuteronomio tabata yen di spièrtamentunan i atvertensianan kontra sigui e práktikanan di e nashonnan rònt di nan. E akshonnan di Josias, i tur e kosnan ku el a hasi, kua tabata inkluí e ehekushon di loke mester tabata saserdotenan idólatra na Samaria (2 Reinan 23:20), tabata revelá presis kon leu e pueblo di Dios a dual for di e bèrdat ku a ser konfiá na nan. Na lugá di permanesé e pueblo santu ku nan tabata suponé di ta, nan a komprometé ku e mundu, maske ku hopi biaha nan tabata pensa: Nos ta bon ku Señor, danki.

Ki un engaño peligroso.

Djaluna

6 di desèmber

E Shelu di Shelunan

Deuteronomio ta pone asina kla ku e lei i e aliansa tabata sentral, no solamente pa e relashon di Israel ku Dios sino tambe pa e propósito di e nashon komo e pueblo "skohí" (Deut. 7:6, Deut. 14:2, Deut. 18:5).

Lesa Deuteronomio 10:12-15, kaminda hopi di e idea akí di lei i e status di Israel komo skohí ta ser enfatisá. Kiko, sinembargo, Beibel ke men ku e frase "shelu di shelunan"? Kiko Moises ke enfatisá ku e frase akí?



Loke "shelu di shelunan" ta nifiká no ta apsolutamente kla, a lo ménos den e konteksto inmediato akí, pero Moises ta mustrando na e mahestat, poder, i grandesa di Dios. Es desir, no solamente shelu so sino "e shelu di shelunan" ta pertenesé na Dje, mas probablemente un ekspreshon idiomátiko ku ta mustra na e soberania kompleto di Dios riba henter kreashon.

Lesa e siguiente versíkulonan, tur basá riba e frase ku ta aparesé promé den Deuteronomio. Den kada kaso, ki punto ta ser tresé dilanti, i kon nos ta mira e influensia di Deuteronomio einan?

1 Reinan 8:27

Neh. 9:6

Salmo 148:4

Espesialmente kla den Nehemias 9 ta e tema di Dios komo e Kreador i kende so mester ser adorá. El a traha tur kos, inkluso "e shelu di shelunan, ku henter nan ehérsito" (Neh. 9:6, NKJV). De echo, Nehemias 9:3 (NKJV) ta bisa ku e "tabata lesa for di e Buki di Lei", mas probablemente, manera ku den e tempu di Josias, e buki di Deuteronomio, kua ta splika dikon un par di versíkulo mas despues e Levitanan, meimei di nan alabansa i adorashon na Dios, tabata usa e frase akí "shelu di shelunan", kua a bin direktamente for di Deuteronomio.



Djamars

7 di desèmber

Deuteronomio den Jeremias

Añanan pasá, un hóben, un aknóstiko, tabata un buskadó apashoná pa bèrdat, no importá kiko e bèrdat ei tabata i na unda e tabata hib'é. Finalmente, no solamente el a kere den Dios e Tata i den Hesus, sino tambe el a aseptá e mensahe Atventista di e di Shete dia. Su versíkulo faborito den Beibel tabata Jeremias 29:13 (NKJV), ku ta bisa: "I boso lo buska Mi i haña Mi, ora boso buska Mi ku henter boso kurason." Añanan despues, sinembargo, studiando su Beibel, el a topa e versíkulo ei atrobe, pero te den e buki di Deuteronomio. Es desir, Jeremias a hañ'é di Moises.

Lesa Deuteronomio 4:23-29. Kiko ta e konteksto di e promesa akí na Israel, i kon e lo por ser relatá na nos awe?



Manera nos a mira kaba, e buki di Deuteronomio a ser deskubrí di nobo durante e reinado di Rei Josias, i tabata bou di e gobièrnu di Josias ku Jeremias a kuminsá su ministerio. Nada straño, anto, ku e influensia di Deuteronomio por ser mirá den e eskrito di Jeremias.

Lesa Jeremias 7:1-7. Kiko Jeremias ta bisando e pueblo pa hasi, i kon e ta relatá na loke a ser skirbí den e buki di Deuteronomio?



Bes tras bes den Deuteronomio, Moises a enfatisá kon nan eksistensia den e tera di Kanaan tabata kondishonal, i ku si nan lo a desobedesé, nan lo no a keda den e lugá ku Dios a skohe pa nan. Lesa e atvertensia partikular den Jeremias 7:4, ku e implikashon ku, sí, esaki tabata e tèmpel di Dios i, sí, nan tabata e pueblo skohí, pero nada di esei tabata importá si nan no tabata obediente.

I e obediensia ei tabata inkluí kon nan tabata trata strañeronan, wérfanonan, viudanan, un idea ku ta bai direktamente bèk na Deuteronomio i algun di e stipulashonnan di e aliansa ku tabata obligatorio pa nan sigui: "Boso lo no trose e hustisia debí na e strañero òf e wérfano, ni tuma bistí di un viuda komo garantia” (Deut. 24:17, NKJV; lesa tambe Deut. 24:21; Deut. 10:18,19; Deut. 27:19).

Djárason

8 di desèmber

Kiko Señor ta Rekerí?

Asina tantu di e eskritonan di e profetanan tabata konsistí di apelashonnan na fieldat. I no solamente fieldat en general, sino en partikular, fieldat na e israelitanan su parti di e aliansa, kua a ser konfirmá nèt promé ku nan a drenta e tera. Esaki ta loke e buki di Deuteronomio a deskribí: e konfirmashon di e aliansa di Dios ku Israel. Awor, despues di e desviashon di 40 aña, Señor tabata na punto di kumpli (òf kuminsá kumpli) ku mas di Su promesanan di e aliansa, Su partí di e dil. Pues Moises a amonestá nan pa kumpli ku nan parti tambe. Enbèrdat, hopi di e eskritonan di e profetanan tabata básikamente meskos: apelashonnan pa e pueblo kumpli ku nan parti di e aliansa.

Lesa Mikeas 6:1-8. Kiko Dios ta bisando e pueblo ei, i kon e ta relatá na e buki di Deuteronomio? (Lesa tambe Amos 5:24 i Oseas. 6:6.)



Eruditonan di Beibel a mira den e versíkulonan akí den Mikeas loke ta konosí komo un "demanda hudisial di aliansa" den kua Señor ta "demandá" òf ta trese un kaso kontra Su pueblo pa violashon di e aliansa. Den e kaso akí Mikeas ta bisa ku Señor "tin un keho kontra Su pueblo" (Mik. 6:2, NKJV), den kua e palabra "keho" (riv) por nifiká un disputa legal. Es desir, Señor tabata tresiendo un kaso legal kontra nan, imágen ku ta impliká e aspekto legal (ademas di esun relashonal) di e aliansa. Esaki no mester ta sorprendente pasobra, despues di tur kos, lei tabata sentral na e aliansa.

Nota tambe kon Mikeas ta fia lenguahe direktamente for di Deuteronomio: "I awor, Israel, kiko SEÑOR bo Dios ta rekerí di bo, si no pa teme SEÑOR bo Dios, pa kana den tur Su kamindanan i pa stim'E, pa sirbi SEÑOR bo Dios ku henter bo kurason i ku henter bo alma, i pa warda e mandamentunan di SEÑOR i Su statutonan ku mi ta ordená bo awe pa bo bon?" (Deut. 10:12,13, NKJV). Na lugá, sinembargo, di sita esaki direktamente, Mikeas ta modifik’é kambiando e "lèter di e lei" di Deuteronomio pa e "spiritu di e lei", kua ta trata di ser hustu i miserikòrdioso.

Loke ta parse di ta sosodiendo aki ta ku, loke sea e aparensia eksterno di religion i piedat (hopi sakrifisio di animal, e.o., "míles di chubatu") por ta, esei no ta loke ta konstituí Israel su relashon di aliansa ku Dios. Di kiko henter e kompashon eksterno akí ta sirbi si, por ehèmpel, "Nan ta kudishá kunukunan i ta kue nan pa medio di violensia, tambe kasnan, i ta konfiská nan. Asina nan ta oprimí un hòmber i su kas, un hòmber i su herensia" (Mik. 2:2, NKJV)? Israel tabata suponé di ta un lus pa e mundu, di kua e nashonnan lo a bisa, ku asombro: "Seguramente e gran nashon akí ta un pueblo sabí i di komprendementu" (Deut. 4:6). Por lo tantu, nan mester a aktua ku sabiduria i ku komprondementu, kua tabata inkluí trata hende ku hustisia i miserikòrdia.

Djaweps

9 di desèmber

E Orashon di Daniel

Un di e orashonnan di mas famoso den henter Tèstamènt Bieu ta den Daniel 9. Despues di a haña sa dor di a lesa profeta Jeremias ku e tempu di Israel su "desolashonnan" (Dan. 9:2), setenta aña, tabata serka di pasa, Daniel a kuminsá hasi orashon fervorosamente.

Ki un orashon e tabata, un súplika konmovedor i yen di lágrima den kua e ta konfesá su pikánan i e pikánan di su pueblo, miéntras na mes momento e ta rekonosé e hustisia di Dios meimei di e kalamidat ku a bin riba nan.

Lesa Daniel 9:1-19. Ki temanan bo por haña ku ta relashoná direktamente bèk ku e buki di Deuteronomio?



E orashon di Daniel ta un resúmen di eksaktamente loke e nashon a ser atvertí di dje den Deuteronomio enkuanto di e frutanan di no kumpli ku nan parti di e aliansa. Dos bia Daniel a referí bèk na "e lei di Moises" (Dan. 9:11,13), kua seguramente tabata inkluí Deuteronomio i, den e kaso akí, lo por tabata refiriendo spesífikamente na dje.

Manera Deuteronomio a bisa, nan a ser saká for di e tera (lesa Deut. 4:27-31 i Deuteronomio 28) pasobra nan no a obedesé, eksaktamente loke a ser bisá na Moises (Deut. 31:29) ku lo a sosodé.

Ki trágiko tambe ku, na lugá di e nashonnan rondó di nan bisa, "Seguramente e gran nashon akí ta un pueblo sabí i di komprendementu" (Deut. 4:6), Israel a bira un "reproche" (Dan. 9:16) pa e mesun nashonnan ei.

Den tur e lágrima- i súplikanan di Daniel, nunka e ta hasi e pregunta komun ku asina tantu hende ta hasi ora un desaster tuma lugá: "Dikon?" Nunka e ta puntra pasobra, danki na e buki di Deuteronomio, e sa eksaktamente dikon tur e kosnan akí a sosodé. Ku otro palabra, Deuteronomio a duna Daniel (i otro eksiliadonan) un konteksto den kua nan por a komprondé ku e maldat ku a bin riba nan no tabata solamente un destino siegu, oportunidat siegu, sino e frutanan di nan desobedensia, eksaktamente loke nan a ser spièrtá di dje.

Pero, i kisas mas importante ainda, Daniel su orashon a ekspresá e realidat ku apesar di e eventonan akí, tabatin speransa. Dios no a bandoná nan, no importá kuantu e por tabata parse asina. Deuteronomio a proveé no solamente un konteksto pa komprondé nan situashon, sino tambe el a mustra na e promesa di restorashon.

Djabièrnè

10 di desèmber

Pa mas Estudio:

“Esaki [Mikeas 6:1-8] ta un di e gran pasashinan di Tèstamènt Bieu. E, meskos ku Amos 5:24 i Oseas 6:6, ta personifiká e mensahe di e profetanan di siglo ocho. E pasashi ta habri ku un bunita ehèmpel di un demanda hudisial di aliansa den kua e profeta ta konvoká e pueblo pa tende e akusashon ku Yahweh tin kontra nan. E serunan i seritunan ta e hurado pasobra nan tabata eksistí hopi tempu i tabata testigu di e trato di Dios ku Israel. Mas bien ku akusá Israel direktamente di a kibra e aliansa, Dios ta puntra Israel si nan tin kualke akusashonnan kontra djE. 'Kiko mi a hasi? Kon mi a molestiá bo?' Den presensia di inhustisia algun di e hendenan pober por a 'kansa di hasi bon'. Den presensia di oportunidatnan pa bira riku lihé algun di e doñonan di tereno lo por a kansa di warda e leinan di e aliansa.” — Ralph L. Smith, Word Biblical Commentary, Micah-Malachi, (Grand Rapids, MI: Word Books, 1984), tomo 32, p. 50.

“Den e reforma ku a sigui, e rei [Josias] a bira su atenshon na destrukshon di tur restu di idolatria ku a keda. Asina tantu tempu e habitantenan di e tera a sigui e kustumbernan di e pueblonan den besindario pa loke ta trata bùig pa imágennan di palu i piedra, ku e tabata parse kasi mas ayá di e forsa di hende pa kita tur rasgo di e maldatnan akí. Pero Josias a perseverá den su esfuersonan pa purifiká e tera.” — Ellen G. White, Prophets and Kings, p. 401.

Preguntanan di Diskushon: