Sabat
29 di novèmber
Lesa pa e Estudio di e Siman Akí:
1 Kor. 10:1-13; Mat. 2:15; Jos. 1:1-3; Echonan 3:22-26; Hebr. 3:7—4:11; 2 Kor. 10:3-5
Versíkulo di Memoria:
“Awor e kosnan akí a sosodé ku nan komo un ehèmpel, ma nan a ser skirbí pa nos instrukshon, riba kendenan e fin di siglonan a yega” (1 Korintionan 10:11, ESV).
Den e buki di Josué, tin un sensashon ku e bida di su personahe prinsipal ta mustra mas ayá di su mes na un realidat ku ta muchu mas grandi ku e hende mes. Nos ta mira e prinsipio akí den henter Beibel, manera ku e tera di Canaan, un símbolo di nos speransa eterno den un tera nobo. I, naturalmente, e sirbishi di santuario terenal tabata mustra na un realidat mas grandi: “Ma Kristu a bini komo Sumo Saserdote di e kosnan bon ku mester bin, ku e tabernakel mas grandi i mas perfekto no trahá ku man, esta, no di e kreashon akí” (Hebr. 9:11, NKJV).
Pero e pregunta ta surgi: Na ki manera Josué ta mustra na un futuro kumplimentu? Kon nos por ta sigur ku un interpretashon asina di e buki ta legítimo? Kua ta e prinsipionan bíbliko ku ta kontrolá e aplikashon di e buki di Josué na realidatnan di Tèstamènt Nobo i na eventonan di tempu di fin?
E siman akí nos lo wak prinsipionan di interpretashon bíbliko tokante tipologia. Nos lo studia kon Beibel mes ta kontené indikadónan di tipologia i kon e bida di Josué ta prefigurá e ministerio di e Mesias i ta mustra na simbolismo kumplí den iglesia, komo tambe den e konsumashon di historia humano.
Djadumingu
30 di novèmber
Tipologia Bíbliko
Studia e siguiente Skrituranan ku ta referí na tiponan i purba definí kiko ta tipologia bíbliko: Rom. 5:14, 1 Kor. 10:1-13, Hebr. 8:5, i Hebr. 9:23.
E pasashinan bíbliko akí ta usa e término “tipo” (griego typos) òf “antitipo” (griego antitypos) pa referí na e manera ku e eskritor di Tèstamènt Nobo a definí e relashon entre un teksto òf evento di Tèstamènt Bieu, i su nifikashon den su mes tempu, òf den futuro.
Tipologia ta un interpretashon spesífiko di personanan, susesonan òf institushonnan ku ta prefigurá Hesus òf otro realidatnan kontené den e evangelio. E tipo ta korespondé na e antitipo komo un malchi òf un forma bashí ku ta reflehá e forma original, asta si e último, e antitipo, ta kumpli mas kompletamente ku e propósito di e tipo. Pues, e tipo bíbliko tabata ser formá segun un diseño divino ku a eksistí konkretamente, òf konseptualmente, den mente di Dios, i e ta sirbi pa forma futuro kopianan (antitiponan).
Ta krusial pa komprondé ku e eskritornan di Tèstamènt Nobo no a atribuí arbitrariamente un nifikashon tipológiko na algun teksto di Tèstamènt Bieu pa por a demostrá algu. Un tipo di Tèstamènt Bieu semper ta ser validá den e eskritonan profétiko promé ku e atkerí un kumplimentu antitípiko den Tèstamènt Nobo.
Wak kon David ta aparesé den Tèstamènt Bieu, i despues kon e ta ser prefigurá den esun Nobo. Ki lèsnan nos por siña for di e ehèmpel akí tokante kon tipologia ta funshoná?
Dor di wak e tekstonan akí, nos ta deskubrí ku Tèstamènt Bieu mes ta proveé e klave pa identifiká i apliká tiponan den e Skrituranan. Es desir, eskritornan di Tèstamènt Nobo, kende nan Skritura tabata Tèstamènt Bieu, a ser inspirá pa Spiritu Santu pa usa e tiponan di Tèstamènt Bieu pa revelá “bèrdat presente” (2 Pe. 1:12), spesialmente tokante Hesus i Su ministerio.
Djaluna
1 di desèmber
Tipo i Antitipo
Intérpretenan di Beibel no por disidí arbitrariamente riba kiko ta konstituí un tipo bíbliko, òf kon e tipo partikular ei ta ser kumplí den Tèstamènt Nobo i mas ayá. Beibel mes ta proveé algun kontrol i prinsipio pa loke ta trata e aplikashon di tipologia bíbliko.
- den e bida di Kristu (e kumplimentu kristológiko),
- den e eksperensia di e iglesia (e kumplimentu eklesiológiko),
- na fin di tempu (e kumplimentu eskatológiko).
Wak e siguiente tiponan di Tèstamènt Bieu: Israel, e Eksodo, i e santuario. Kon kada un ta ser kumplí den e tres fasenan antitípiko: esun kristológiko, esun eklesiológiko i esun eskatológiko?
-
Israel
-
-
E Eksodo
-
-
E Santuario
-
“Ya ku Skritura tin un solo Outor divino, e vários partinan di Skritura ta konsistente ku otro... Tur e doktrinanan di Beibel lo relashoná ku otro; interpretashonnan di pasashinan individual lo armonisá ku e totalidat di loke Skritura ta siña riba un sierto tópiko.”—Raoul Dederen, ed., Handbook of Seventh-day Adventist Theology (Hagerstown, MD: Review and Herald Publishing Association, 2000), p. 65.
Kiko bo ta hasi ora, tin biaha, bo ta haña difísil pa komprondé e nifikashon di sierto pasashinan?
Djamars
2 di desèmber
Josué, e Tipo
Den lus di tipologia bíbliko, kiko ta nifikashon di e paralelismo múltiple entre bida di Moises i Josué? Lesa Eks. 3:1-2; Jos. 1:1-3; Num. 13:1-2; Jos. 2:1; Eks. 3:5; Jos. 5:15.
Manera nos a deskubrí den e promé siman, Josué ta ser presentá komo un Moises nobo ku, den bida di e di dos generashon, ta ripití e pasonan di mas signifikante di e Eksodo for di Egipto. Meskos ku Moises tabata, e ta ser enkargá pa un enkuentro personal ku Señor. Bou di liderazgo di tur dos, Israel su fama bou di e nashonnan ta inspirá miedu. Moises a guia Israel den krusamentu di Laman Kòrá, miéntras ku Josué a guia Israel den un krusamentu milagroso di Jordan. Tur dos lider ta ser rekordá di e nesesidat di sirkunsishon i e importansia di Pasku. Mana ta kuminsá kai den tempu di Moises, i e ta terminá ku Josué. Tur dos ta ser ordená pa kita nan sandalia. E man ekstendé di tur dos ta señalá viktoria pa Israel. Moises ta duna instrukshon pa partimentu di e tera i institushon di statnan di refugio. Josué ta kumpli ku e instrukshonnan. Tur dos ta duna un diskurso di despedida na e nashon i ta renobá e pakto pa e pueblo na final di nan ministerio.
Studia Deuteronomio 18:15-19, Deuteronomio 34:10-12, Juan 1:21, Echonan 3:22-26, i Echonan 7:37. Ken ta kumpli ku e profesia di Moises tokante un profeta manera e mes? Kon Josué ta pas den e kuadro?
E bida di Josué tabata un kumplimentu parsial di e profesia hasí dor di Moises (Deut. 18:15-18). Sinembargo, e profesia hasí dor di Moises, no a kumpli den su sentido final. Den su sentido final, e profesia por a ser kumplí solamente pa medio di e Mesias. E tabata konosé e Tata íntimamente (Juan 1:14-18); E tabata berdadero i a revelá Dios berdaderamente (Lukas 10:22, Juan 14:6, Mat. 22:16). Dios enbèrdat a pone Su palabranan den Su boka (Juan 14:24). Pues, tantu e bida di Moises komo esun di Josué ta bira tiponan di e Mesías benidero, Hesus.
Kon sentral Hesus ta den bo mes kaminata ku Señor? Dikon Hesus, i loke El a hasi pa bo, mester ta e fundeshi di henter bo eksperensia kristian?
Djárason
3 di desèmber
E Berdadero Josué, e Antitipo
E storia di Josué mester ser mirá atraves di e prisma di tipologia. E gueranan kondusí pa Josué ta eventonan históriko, ku ta konstituí un segmento esensial di historia di Israel. Meta di e gueranan akí ta pa establesé e israelitanan den e Tera Primintí, kaminda nan por disfrutá di nan herensia asigná na pas i establesé un sosiedat nobo basá riba e prinsipionan di e lei di Dios.
Mas despues, outornan di Tèstamènt Bieu, manera Isaias, ta presentá e obra di e Mesias komo tambe konsistiendo di asigná e “herensianan desolá [na Su pueblo]” (Isa. 49:8, NIV), usando e mesun terminologia ku ta asina frekuente den e buki di Josué. Meskos ku e tarea di Josué tabata pa repartí e tera na e israelitanan, asina e Mesías, ilustrá komo e Josué nobo, ta asigná e herensia spiritual na un Israel nobo.
Lesa Hebreonan 3:7-4:11. Kon Tèstamènt Nobo ta konfirmá ku Josué, e Moises nobo, mes ta un tipo di Hesu-Kristu?
E outornan di Tèstamènt Nobo a presentá hopi aspekto di e ministerio di Hesu-Kristu pa loke ta trata e trabou di Josué. Meskos ku Josué a drenta Canaan despues di 40 aña den desierto, asina e “Josué antitípiko,” Hesus, a drenta Su ministerio terenal despues di 40 dia den desierto (Mat. 4:1-11, Lukas 4:1-13) i Su ministerio selestial despues di 40 dia den desierto di e tera akí (Echonan 13-19; Hebr. 1:2).
Despues di e boutismo di Hesus den Riu Jordan (Su “krusamentu di Jordan” [Mat. 3:13-17, Marko 1:9-11]), e eskritornan di evangelio ta sita for di Salmo 2:7 i Isaias 42:1, for di un salmo mesiániko i for di un kantika tokante e Sirbidó Sufriente di Yahweh (Mat. 3:17, Marko 1:11, Lukas 3:22). Konsekuentemente, pa medio di Su boutismo, Hesus ta ser presentá komo e Guerero Divino ku, pa medio di un bida di obediensia fiel, asta te na morto, lo hiba e gueranan di Yahweh kontra e forsanan malbado. Su bida i morto na krus a trese e ekspulshon di Satanas, a hiba e konkista riba nos enemigunan spiritual, a ofresé sosiegu spiritual na Su pueblo, i a asigná un herensia pa esnan redimí (Efe. 4:8, Hebr. 1:4, Hebr. 9:15).
Kiko ta nifiká pa por “sosegá” den loke Kristu a hasi pa nos? Esta, kon nos por tin siguransa ku Hesus a derotá Satanas na nos fabor?
Djaweps
4 di desèmber
Josué i Nos
Josué, komo un tipo, ta mustra mas ayá di e ministerio di Hesu-Kristu na un kumplimentu den e bida di e iglesia, e kurpa di Kristu. Den ki sentido e gueranan ku Israel a bringa bou di Josué ta prefigurá e luchanan spiritual di e iglesia? Kon nan ta diferente? Lesa 1 Tim. 1:18, 2 Tim. 4:7, Efe. 6:10-12, 2 Kor. 10:3-5, i Echonan 20:32.
E eskritornan di Tèstamènt Nobo ta rekonosé e kumplimentu eklesiológiko (di iglesia) di e tipologia di Josué. E miembronan di e kurpa di Kristu, e iglesia, ta envolví den un guera spiritual kontra forsanan malbado; sinembargo, nan ta disfrutá di e sosiegu di e grasia di Dios (Hebr. 4:9-11) i e bendishonnan di nan herensia spiritual.
Kiko e tekstonan akí ta bisa tokante e kumplimentu final di e tipologia di Josué? 1 Pe. 1:4, Kol. 3:24, Rev. 20:9, Rev. 21:3.
E kumplimentu final i kompletu di e tipologia di Josué lo ser realisá na e segundo binida di Hesu-Kristu (aspekto apokalíptiko/eskatológiko).
E bida di Josué tabata reflehá asina tantu di e karakter di Dios ku sierto aspektonan di su bida a tuma un karakter profétiko ku ta prefigurá e aktividat i persona di e Mesias. Pa nos, awe, e Mesias a bini kaba. Su ministerio no mester ser prefigurá, pero ainda nos tin e privilegio di reflehá Su karakter, e gloria ku Kristu tabata anhelá pa kompartí ku Su disipelnan (Juan 17:22) i ku por bira di nos dor di kontemplá e karakter di Kristu (2 Kor. 3:18). Mas nos kontemplá Hesus, mas nos ta reflehá e bunitesa di Su karakter. Esaki ta asina fundamental pa loke nos kaminata diario ku Kristu mester kondusí na dje. Ta p’esei tempu den e Palabra, tur dia, ta asina importante. Ta p’esei, tambe, nos mester dediká tempu na meditá riba e bida i karakter i siñansanan di Hesus. Dor di kontemplá, sí, nos ta ser kambiá.
Josué, e tipo, a puntra e israelitanan: “Kuantu tempu mas boso lo neglishá di bai i poseé e tera ku SEÑOR Dios di boso tatanan a duna boso?” (Jos. 18:3, NKJV). Kon Hesus, e antitipo di Josué, lo a formulá e pregunta ei awe?
Djabièrnè
5 di desèmber
“E mishon di Kristu no a ser komprondé dor di e hendenan di Su tempu. . . . E tradishonnan, máksimonan i promulgashonnan di hende a skonde pa nan e lèsnan ku Dios tabatin intenshon di transmití. E máksimonan i tradishonnan akí a bira un opstákulo pa nan komprondementu i práktika di berdadero religion. I ora e Realidat a bini, den persona di Kristu, nan no a rekonosé den djE e kumplimentu di tur nan tiponan, e supstansia di tur nan sombranan. Nan a rechasá e antitipo, i a pega na nan tiponan i seremonianan inútil. E Yu di Dios a bin, pero nan a sigui pidi un señal. E mensahe: ‘Boso arepentí; pasobra e reino di shelu ta serka,’ nan a kontestá ku demandanan pa un milager. . . . E evangelio di Kristu tabata un piedra di trompeká pa nan pasobra nan tabata demandá señalnan en bes di un Salbador. Nan a spera ku e Mesias lo a proba Su deklarashonnan pa medio di echonan poderoso di konkista, pa establesé Su imperio riba e ruinanan di reinonan terenal. E ekspektativa akí Kristu a kontestá den e parabel di e sembradó. No pa medio di forsa di arma, no atraves di interposishonnan violento, e reino di Dios lo mester a prevalesé, sino dor di implantashon di un prinsipio nobo den kurason di hende.”—Ellen G. White, Christ’s Object Lessons, p. 34 i 35.
“E iglesia mester di Calebnan i Josuénan fiel, ku ta kla pa aseptá bida eterno riba e simpel kondishon di obediensia di Dios. Nos iglesianan ta sufriendo pa obreronan. Mundu ta nos kampo. Mishoneronan ta nesesario den statnan i pueblonan ku ta mas siguramente mará dor di idolatria ku e paganonan di Oriente ta, ku nunka a mira e lus di e bèrdat. E berdadero spiritu mishonero a bandoná e iglesianan ku ta hasi profeshon asina eksaltá; nan kurason no ta bria mas ku amor pa almanan i un deseo pa hiba nan den e tou di Kristu. Nos ke obreronan serio. No tin niun hende pa respondé riba e gritu ku ta sali for di tur skina: ‘Bin . . . i yuda nos’?”—Ellen G. White, Testimonies for the Church, tomo 4, p. 156.